Nesplora: Sanal Gerçeklik Tabanlı Nöropsikolojik Değerlendirme Sistemi

Nesplora: Nöropsikometride Sanal Gerçeklik Devrimi

2008 yılından bu yana sanal gerçeklik (VR) teknolojisini nöropsikolojik değerlendirme ile birleştiren Nesplora, bilişsel süreçlerin ölçülmesinde dünyanın en gelişmiş ve güvenilir sistemlerinden biridir. Avrupa Komisyonu tarafından "Mükemmeliyet Mührü" (Seal of Excellence) ile ödüllendirilen bu sistem; nöropsikologlar, nörologlar ve teknoloji uzmanlarından oluşan multidisipliner bir ekip tarafından geliştirilmiştir.

Neden Nesplora? Geleneksel testlerin aksine Nesplora, danışanı gerçek hayat senaryolarını simüle eden (sınıf, akvaryum, dondurmacı gibi) sanal ortamlara yerleştirir. Bu durum, testin ekolojik geçerliliğini (gerçek hayattaki performansı yansıtma gücü) en üst düzeye çıkarırken; görsel ve işitsel çeldiriciler üzerinde tam kontrol sağlayarak klinik olarak en objektif sonuçların elde edilmesine olanak tanır.

Küresel Güven ve Bilimsel Kanıt

• Geniş Deneyim: 14 yılı aşkın süredir aktif olarak kullanılan Nesplora ile bugüne kadar 30’dan fazla ülkede 95.000’den fazla birey değerlendirilmiştir.

• Bilimsel Dayanak: Sistemin geçerliliği ve güvenilirliği, dünya çapında 600’den fazla akademik yayında, tezde ve kitapta belgelenmiştir.

• Hız ve Verimlilik: Test süreleri modüle göre 12 ile 30 dakika arasında değişmekte olup, test bitiminde saniyeler içinde otomatik ve kapsamlı uzman raporu oluşturulmaktadır.

Objektif ve Evrensel Değerlendirme Nesplora, VR gözlüklerindeki sensörler aracılığıyla hastanın sadece yanıtlarını değil, test sırasındaki kafa hareketlerini ve motor aktivitesini de ölçer. Bu sayede dikkat dağılmasıyla fiziksel hareketlilik arasındaki ilişki net bir şekilde analiz edilir. Görevlerin sezgisel yapısı sayesinde testler; eğitim, kültür ve dil farklılıklarından arındırılmış, tamamen objektif bir değerlendirme sunar. 

Nesplora Test Bataryası (6 - 90 Yaş):

• Nesplora Aula: Çocuklar (6-16 yaş) için sanal sınıf ortamında dikkat ve hiperaktivite ölçümü.

• Nesplora Aula School: Okul ortamına yönelik eğitsel ve psikopedagojik yönlendirme raporu.

• Nesplora Aquarium: Yetişkinler (16+ yaş) için dikkat ve yürütücü işlev analizi.

• Nesplora Ice-Cream: Yürütücü işlevler, planlama ve öğrenme süreçleri değerlendirmesi.

• Nesplora Suite: Kapsamlı bellek ve hafıza süreçleri analizi.

olmak üzere farklı yaş gruplarında çeşitli bilişsel işlevleri ölçmektedir.

Nesplora Aula Attention Kids

Nesplora Aula, 6-16 yaş arası çocukların dikkat, dürtüsellik ve motor aktivite düzeylerinin değerlendirilmesini sağlayan yapay zeka temelli bir nöropsikolojik ölçme aracıdır. 24’ten fazla ülkede 15.000’den fazla çocuk ile test edilmiş Nesplora Aula Attention Kids, çocuklar için sıkça danışılan konulardan bazıları olan dürtü kontrol bozukluğu ve hiperaktivite davranışlarını değerlendirmek için doğru bir tanı koymanın anahtarıdır.

Kullanım Alanları
Nesplora Aula Attention Kids anksiyete bozuklukları, davranış problemleri ve sosyal beceri problemleri, okuma yazma güçlüğü, öğrenme güçlükleri, beyin hasarı ve bütüncül nöropsikolojik değerlendirmede kullanılmaktadır.

Nesplora Aula Attention Kids, bilişsel işlevlerden;
- Seçici ve sürekli dikkat
- İşitsel ve görsel dikkat
- Motor aktivite
- Dürtüsellik
- Konsantrasyon
- Tepki süresi
ölçmektedir.

Değerlendirme
Değerlendirilen çocuk, simüle edilmiş bir sınıf ortamında ekipmanları kullanarak görsel ve işitsel uyaranlara yanıt vermektedir. Test sırasında gerçekleşen motor aktivite, gözlüklerdeki hareket sensörleri tarafından kaydedilmektedir. Değerlendirilen çocuğun ortaya koyduğu performans değerlendirilmek üzere bilgisayar ekranına eş zamanlı olarak yansıtılmaktadır.

Nesplora Aula Attention Kids tarafından oluşturulan rapor; kapsamlı grafikler, tablolar ve yoruma dayalı raporları içeren 8 bölümden oluşmaktadır.

Nesplora Aula School Attention Kids

Nesplora Aula School, 6-16 yaş arası çocuklarda öğrenmeyi kolaylaştırmak için somut pedagojik yönergeler ile dikkat, dürtüsellik ve motor aktivite düzeylerinin değerlendirmesini sağlayan yapay zeka temelli bir nöropsikolojik ölçme aracıdır. Öğrenme süreçlerinin optimizasyonu konusunda uzmanlaşmış tek testtir.

Kullanım Alanları
Nesplora Aula School Attention Kids, öğrenme süreci optimizasyonunu geliştirme, gelişim takibi, özel eğitim ihtiyaçlarını belirleme, kendini tanıma ve zorbalığın önlenmesi gibi alanlarda kullanılmaktadır.

Nesplora Aula School Attention Kids, bilişsel işlevlerden;
- Seçici ve sürekli dikkat
- İşitsel ve görsel dikkat
- Motor aktivite
- Dürtüsellik
- Konsantrasyon
- Tepki süresi
ölçmektedir.

Değerlendirme
Değerlendirilen çocuk, simüle edilmiş bir sınıf ortamında test ekipmanlarını kullanarak görsel ve işitsel uyaranlara yanıt vermektedir. Test sırasında gerçekleşen motor aktivite, gözlüklerdeki hareket sensörleri tarafından kaydedilmektedir.
Nesplora Aula School Attention Kids tarafından oluşturulan rapor; kapsamlı grafikler, tablolar ve yoruma dayalı raporları içeren 8 bölümden oluşmaktadır.

Nesplora Aquarium Attention Adults

Nesplora Aquarium Attention Adults, 16-92 yaş arası yetişkinlerde dikkat süreçlerinin ve çalışma belleğinin değerlendirilmesini sağlayan yapay zeka temelli bir nöropsikolojik ölçme aracıdır. Normal zihinsel süreçlerin ve nöropsikolojik bozuklukların çok yönlü değerlendirilmesinde kullanılmaktadır. Yetişkinlerde kullanılabilecek en kapsamlı testtir.

Kullanım Alanları
Depresyon ve anksiyete bozuklukları, DEHB, yeme bozuklukları, bipolar bozukluk, şizofreni ve diğer psikotik bozukluklar, beyin hasarları, nörodejeneratif hastalıklar, hafif bilişsel bozukluklar ve demans değerlendirmesinde kullanılmaktadır.

Nesplora Aquarium Attention Adults, bilişsel işlevlerden;
- Seçici ve sürekli dikkat
- İşitsel ve görsel dikkat
- Motor aktivite
- Dürtüsellik
- Sabır
- Çalışma belleği
- Tepki süresi
- Konsantrasyon
- Görev değişikliği sonuçları
ölçmektedir.

Değerlendirme
Değerlendirilen kişi, akvaryumda ilk iş günü olduğu ve balık tanklarının kontrolünü yapması gerektiği varsayımıyla 360º’lik bir akvaryuma sanal olarak yerleştirilmektedir. Test, kişinin talimata bağlı olarak belirli balıkları veya kelimeleri gördüğünde/duyduğunda bir düğmeye basması gereken bu sanal ortamda gerçekleştirilmektedir.
Nesplora Aquarium Attention Adults tarafından oluşturulan rapor; kapsamlı grafikler, tablolar ve yoruma dayalı raporları içeren 9 bölümden oluşmaktadır.

Nesplora Ice Cream Executive Functions

Nesplora Ice-Cream Executive Functions, 8 yaşından büyük kişilerde yürütücü işlevlerin değerlendirmesini sağlayan yapay zeka temelli bir nöropsikolojik ölçme aracıdır. Yürütücü işlevleri ölçen en kapsamlı testtir ve değerlendirmeyi yalnızca 30 dakikalık bir sürede gerçekleştirmektedir.

Kullanım Alanları
Depresyon ve anksiyete bozuklukları, bipolar bozukluk, obsesif kompulsif bozukluklar, şizofreni, nörodejeneratif hastalıklar, hafif bilişsel bozukluklar, alzheimer, otizm, Tourette sendromu, demans ve frontal-temporal hasarların değerlendirmesinde kullanılmaktadır.

Nesplora Ice Cream Executive Functions, bilişsel işlevlerden;
- Planlama
- Çalışma belleği
- İşleme hızı
- Bilişsel esneklik
ölçmektedir.

Değerlendirme
Nesplora Ice-Cream Executive Functions tarafından oluşturulan rapor; kapsamlı grafikler, tablolar ve yoruma dayalı raporları içeren 6 bölümden oluşmaktadır.

Nesplora Suite

Nesplora Suite, 12-90 yaş arasındaki yetişkinlerde bellek fonksiyonlarının değerlendirilmesini sağlayan yapay zeka temelli bir nöropsikolojik ölçme aracıdır. Hafıza işlevini değerlendirmek için yaklaşık 30 dakikalık süre boyunca uygulanan, hafıza sorunlarının ve patolojilerin değerlendirilmesinde bilgi sağlamayı amaçlayan sanal gerçekliğe dayalı bir testtir.

Kullanım Alanları
Hafıza sorunlarının ve patolojilerin teşhisinde faydalı bilgiler sağlamayı amaçlamaktadır.

Nesplora Suite, bilişsel işlevlerden;
- Öğrenme süreçleri
- Kısa süreli hafıza
- Uzun süreli hafıza
- İşitsel ve görsel hafıza
- Tanıma
ölçmektedir.

Değerlendirme
Nesplora Suite tarafından oluşturulan rapor; kapsamlı grafikler, tablolar ve yoruma dayalı raporları içeren 6 bölümden oluşmaktadır

Nesplora Tarafından İncelenen Temel Boyutlar

Nesplora test bataryası, bilişsel performansı çok boyutlu bir şekilde analiz eder. Her test modülünde şu temel boyutlar standart olarak incelenmektedir:

1. Dikkat Süreçleri (Attentional Processes)

• Sürdürülebilir Dikkat: Uzun süreli görevlerde dikkati odaklanmış halde tutma becerisi.

• Seçici Dikkat: Çeldiriciler arasından sadece hedef uyaranı seçebilme yetisi.

• Görsel ve İşitsel Dikkat: Bilginin hangi duyusal kanaldan (göz veya kulak) daha etkili işlendiğinin karşılaştırmalı analizi.

• Dikkat Değişkenliği: Test süresince performansın ne kadar tutarlı olduğu veya zamanla azalıp azalmadığı.

2. Yürütücü İşlevler (Executive Functions)

• Dürtüsellik (Impulsivity): Hatalı tepki verme eğilimi ve kendini durdurma (inhibisyon) yeteneği.

• Çalışma Belleği (Working Memory): Bilgiyi zihinde tutma ve aynı anda işleme kapasitesi.

• Planlama ve Organizasyon: Karmaşık görevleri adımlara bölme ve strateji geliştirme.

• Bilişsel Esneklik (Cognitive Flexibility): Değişen kurallara ve görevlere uyum sağlama hızı (Switching).

3. Motor Aktivite ve Davranış (Motor Activity)

• Hiperaktivite Analizi: VR gözlüğündeki sensörler aracılığıyla test sırasındaki kafa hareketlerinin ve fiziksel hareketliliğin ölçümü.

• Çeldiricilere Tepki: Sanal ortamdaki dış uyaranların (koridordan geçen biri, gürültü vb.) dikkati ne kadar dağıttığının objektif analizi.

• İşlemleme Hızı: Uyaranlara verilen tepki sürelerinin (milisaniye cinsinden) hassas ölçümü.

4. Bellek Süreçleri (Memory - Sadece "Suite" Modülünde)

• Kısa ve Uzun Süreli Bellek: Bilginin kodlanması, depolanması ve geri çağrılması.

• Tanıma ve Ayırt Etme: Öğrenilen bilginin benzer uyaranlar arasından seçilmesi.

• Prospektif Bellek: Gelecekte yapılması planlanan eylemleri hatırlama kapasitesi.

Nesplora, tüm bu boyutları Ekolojik Geçerlilik prensibiyle gerçek hayat senaryoları içinde ölçer ve sonuçları yaş/cinsiyet normlarıyla karşılaştırarak otomatik olarak raporlar.

Nesplora Test Kiti İçeriği

Nesplora sistemi, ileri teknoloji sanal gerçeklik donanımı ile bilimsel yazılımın entegre bir şekilde sunulduğu kapsamlı bir çözüm paketidir. Bir test kiti genellikle şu bileşenlerden oluşur:

1. Donanım Bileşenleri (Hardware)

• Sanal Gerçeklik Gözlüğü (VR Headset): Testlerin uygulanması için gerekli olan, yüksek çözünürlüklü ve hareket sensörlü VR gözlüğü (Meta Quest 2, Quest 3 veya Pico modelleriyle uyumludur).

• Yanıt Butonu / Kontrolcü: Danışanın test sırasında uyaranlara tepki vermek için kullandığı, yazılımla tam senkronize çalışan Bluetooth özellikli buton.

• Yüksek Kaliteli Kulaklıklar: Test sırasındaki işitsel uyaranların ve yönergelerin net bir şekilde duyulmasını sağlayan, dış ses izolasyonlu kulaklık sistemi.

• Taşıma ve Koruma Çantası: Donanımın güvenli bir şekilde muhafaza edilmesi ve taşınması için tasarlanmış özel korumalı çanta.

2. Yazılım ve Lisans (Software & License)

• Nesplora Masaüstü Uygulama (Desktop App): Klinisyenin testi başlatması, danışan bilgilerini yönetmesi ve verileri senkronize etmesi için bilgisayara kurulan yönetim yazılımı.

• Nesplora Online Panel: Test sonuçlarına, geçmiş raporlara ve veri analizlerine her yerden erişim sağlayan bulut tabanlı kullanıcı paneli.

• Modül Kullanım Lisansları: Seçilen plana göre aktif edilen test modülleri (Aula, Aquarium, Ice Cream veya Suite).

3. Raporlama ve Analiz Araçları

• Otomatik Yorumlayıcı Rapor Modülü: Test biter bitmez milisaniyelik hassasiyetle verileri işleyip profesyonel bir klinik rapora dönüştüren sistem.

• Karşılaştırmalı Norm Grubu Verileri: Sonuçların yaş ve cinsiyete göre dünya standartlarındaki normlarla kıyaslanmasını sağlayan veri tabanı erişimi.

4. Destek ve Eğitim Materyalleri

• Kullanım Kılavuzları ve Teknik Rehberler: Cihazın kurulumu ve testlerin uygulanması hakkında detaylı Türkçe/İngilizce rehberler.

• Uygulayıcı Sertifikasyon Eğitimi: Sistemin klinik ortamlarda doğru kullanımı için gerekli olan başlangıç eğitimi ve web seminerlerine erişim hakkı.

• Teknik Destek Hattı: Yazılım güncellemeleri ve donanım kullanımıyla ilgili sürekli teknik destek hizmeti.

Sistemin çalışması için internet bağlantısı olan bir bilgisayar gereklidir. Raporlar bulut sistemi üzerinden güvenli bir şekilde oluşturulur ve saklanır.

Nesplora Ölçek Yapısı ve Puanlama Sistemi

Nesplora, standartlaştırılmış bir değerlendirme sunmak için karmaşık verileri klinisyenlerin kolayca yorumlayabileceği istatistiksel ölçeklere dönüştürür. Sistemin ölçek yapısı şu temel bileşenlerden oluşur:

1. Normatif Karşılaştırma (T-Skorları ve Persentiller)

Nesplora sonuçları, ham veriler üzerinden değil, geniş norm gruplarıyla karşılaştırılarak sunulur:

• T-Skorları: Sonuçlar, ortalaması 50 ve standart sapması 10 olan T-skoru ölçeğine göre standardize edilir. Bu, uzmanın danışanın performansını genel popülasyona göre net bir şekilde konumlandırmasını sağlar.

• Persentil (Yüzdelik) Dilimler: Bireyin performansının, kendi yaş ve cinsiyet grubundaki bireylerin yüzde kaçından daha iyi veya zayıf olduğunu gösterir.

2. Sürekli Performans Testi (CPT) Paradigması

Ölçek yapısı, dünya çapında kabul görmüş "Sürekli Performans Testi" (Continuous Performance Test) metodolojisine dayanır. Bu yapı sayesinde şu alt ölçekler analiz edilir:

• Hata Analizi: Uyaranlara verilen yanlış tepkiler (komisyon hataları) ve kaçırılan tepkiler (omisyon hataları) üzerinden dürtüsellik ve dikkat eksikliği puanlanır.

• Tepki Süresi (Reaction Time): Milisaniye cinsinden ölçülen tepki hızları, bilişsel işlemleme hızını ve performansın tutarlılığını ölçer.

3. Motor ve Duyusal Boyut Kırılımı

Nesplora'nın ölçek yapısı, bilişsel süreci tek bir puanla değil, farklı kanallar üzerinden detaylandırır:

• Görsel vs. İşitsel Ölçek: Dikkat performansının hangi duyusal kanalda daha güçlü olduğu karşılaştırmalı olarak verilir.

• Motor Aktivite İndeksi: VR sensörlerinden gelen verilerle, test sırasındaki fiziksel hareketlilik seviyesi (hiperaktivite göstergesi) ayrı bir ölçek olarak sunulur.

4. Görev Zorluk Seviyeleri (Task Complexity)

Test yapısı, "Düz" (Simple) ve "Karmaşık/Çift Görev" (Dual Task) olmak üzere farklı zorluk aşamalarından oluşur. Bu, bireyin bilişsel yük arttığında (örneğin hem görsel hem işitsel uyaran geldiğinde) performansının nasıl değiştiğini ölçen dinamik bir ölçek yapısı sağlar.

Klinisyenler İçin Özet Not:

Nesplora ölçek yapısı; yaş ve cinsiyete göre normalize edilmiş veriler sunarak, klinisyene hem niceliksel (sayısal skorlar) hem de niteliksel (davranışsal gözlemler) verileri bir arada sunan bütüncül bir profil çıkarır.

Bu yapı, özellikle DEHB (ADHD) veya Bilişsel Yıkım gibi durumlarda, tanı koyma sürecini standart ve hatasız hale getirmek için tasarlanmıştır.